Fon Krizi Hukuki Süreci Hakkında Bilgilendirme ve Yol Haritası
Fon kriziyle ilgili yürütülen hukuki süreçler konusunda vatandaşlarımızda ciddi bir kafa karışıklığı yaşanıyor. Tüm hukuki görüşlere saygı duymakla birlikte; insanlara ışık tutabilmek ve yatırımcıları paniğe sürükleyen yanlış adımların önüne geçebilmek amacıyla bu aydınlatma metnini paylaşmak istedim.
Hukukta sonraki aşamalarını planlamadığınız, amaçsızca sağa sola verilen dilekçeler genel anlamda faydadan çok zarar getirir. Eğer bir sonraki adımı planlamadıysanız, beklemek her zaman daha makuldür.
Bu aşamada en çok soru aldığımız ve yatırımcılar arasında en fazla paniğe yol açan konu; önceki süreçte belli bir planlama dahilinde olmadan, oraya buraya dilekçe vermek suretiyle panik içinde yapılan başvurulardır. Bir avukat olarak şu anda yürütülen işlerde beni en çok rahatsız eden husus da budur.
Yatırımcılar arasında "Daha önce yaptığımız başvurular SPK'ya karşı açılacak iptal davasının süresini başlatmış olabilir mi?" şeklinde haklı bir endişe bulunmaktadır. CİMER üzerinden yapılan bir başvuruyu, CİMER doğrudan SPK'ya yönlendirmeden kendi genel bir cevapla yanıtladıysa bunun dava süresini başlatması çok düşük bir ihtimaldir; ancak başvurunuz SPK'ya iletildiyse ve cevabı SPK verdiyse veya doğrudan SPK ya ihtar veya KEP üzerinden başvurduysanız, İYUK 10 veya 13 kapsamındaki dava açma sürenizi başlatmış olabilirsiniz. Burada durumu belirleyen en önemli özellik ise dilekçenin içeriğidir. Ancak böyle bir durumda dahi paniğe kapılmaya gerek yoktur; zira başvuruyu en erken 17 Eylül'de yapmış olsanız bile, 30 günlük cevap/ret süresinin ardından başlayan 60 günlük dava açma süresi yaklaşık 17 Aralık'a kadar devam etmektedir, yani başvuru tarihinizden itibaren 90 gün boyunca süreniz geçmemektedir. Asıl dikkat edilmesi gereken husus, henüz zarar miktarı netleşmemişken "zararımı öde" veya "hizmet kusuru var" şeklinde İYUK 13 kapsamında sayılabilecek bir tam yargı başvurusu yapılmış olmasıdır; ancak bu durum dahi, iddiaların genişletilip konusu aynı olmayan yeni bir başvuru yapılmasıyla aşılabilir. Ayrıca PBLK (kesinleşmiş takas alacağı) ile ilgili eksik veya yetersiz kalan başvurularınızı da dava açma süresi geçmeden genişletme, daraltma veya ekleme yapma şansınız bulunmaktadır.
Yazdıklarım genel bir açıklama niteliğindedir. Ancak mesele kişi bazında değerlendirilmesi gereken ve hukuka yabancı kişiler tarafından yanlış anlaşılmaya oldukça müsait bir konudur. Dolayısıyla söylediklerimi yalnızca genel bir bilgilendirme olarak kabul edip, kendi özel durumunuz için şüpheniz var ise ulaşabildiğiniz bir avukattan destek almanızı tavsiye ederim.
Panikle hareket etmenin hiçbir anlamı yoktur. Hukukta başarılı bir girişim yapabilmenin yolu, sürecin sonuna kadar başınıza gelebilecek tüm ihtimaller için bir planınızın ve yol haritanızın olmasıdır. Yol haritanızı çizin; geç kalmış değilsiniz, panik yapacak bir durum yok. Süreci buna uygun yönetin.
Süreç beklentilerimiz dahilinde olursa, kendi hukuki görgü ve birikimimize göre ikili bir yol haritası izlenmesi makuldür. Tabii ki bu, süreci yürütecek olanların kendi planlaması gerekir; bu yazıdaki amacımız tamamen bağımsız, tavsiye amacı taşımayan bilgi amaçlı bir paylaşımdır. Elbette süreç içerisinde başka hukuki girişimler yapmayı gerektirecek durumlar da ortaya çıkabilir; bu şartlarda yine kendi görgümüz dahilinde bu plana ekleme veya düzeltme yapabiliriz. Burada amaç, sürekli konuşulan hususları basitleştirerek neyi niye yaptığımızı, hukuki detaylardan arındırıp vatandaşın rahatça anlayabileceği şekilde aktarmaktır. Bunları kesin bir tavsiye ya da mutlak doğrular olarak algılamamak gerekir; zira hukukta iki kere iki dört etmez ve sonuca farklı yöntemler izlenerek de gidilebilir. Bu metin, tamamen bizim kendi hukuki görüşümüzü yansıtmaktadır. Sürecte yeni gelişmeler olması halinde adli yargı süreçlerinin eklenmesi mümkündür.
1-İPTAL DAVASI: SPK nın kesinleşmis takas alacağını (pblk) uygulamamasına karşı
İptal davası ile amaçlanan, insanların kesinleşmiş takas alacağının (PBLK şeklinde bilinen) SPK tarafından uygulanmaması durumunun iptal ettirilmesidir.
Bu süreçte avukatlar arasında İYUK 10-11-12 gibi usuli başvuru yöntemlerinin tartışılmasının temel sebebi, ortada SPK'nın bu alacağı uygulamamasına karşın, yoruma kapalı doğrudan dava edilebilir netlikte bir idari karar metninin bulunmayışıdır. Kurum, kanunu uygularken bunu münferit bir karar veya uygulamayacağına dair net bir bültenle açıkça ortaya koymamaktadır. İleride usuli zorluklarla ve "kesin ve yürütülebilir bir işlem yok" engeliyle karşılaşmamak adına, davanın risk içermeyen bir altyapıyla açılabilmesi için hangi yoldan ve neye karşı dava açılacağı meslektaşlar arasında bu yüzden tartışılmaktadır. Aslında temel pratik, bireysel bir işlem ve en ilişkili bültenin değiştirilmesinin talep edilerek DURUMUN İŞLEMLE NETLEŞTİRİLMESİ talebinde bulunup işleme karşı dava açarken yanında da ilgili bülteni de usulüne uygun şekilde ekleyerek hukuki zemini sağlamlaştırmaktır; ancak bu teknik detaylar doğal olarak vatandaşların kafasını karıştırmıştır.
İptal davası ile amaçlanan, insanların kesinleşmiş takas alacağının (PBLK şeklinde bilinen) SPK tarafından uygulanmaması işleminin iptal ettirilmesidir. Bu süreçte İYUK 10 veya İYUK 11 gibi usuli başvuru ayrıntıları, davanın usulden reddedilmesini önlemek amacıyla avukatlarca yürütülmesi gereken teknik altyapı çalışmalarıdır. Bu tür nazik süreçlerin, özellikle idare hukukunda tecrübesi olmayan meslektaşlar için bile hassasiyet barındırdığı unutulmamalıdır; dolayısıyla vatandaşların bu usuli tartışmalara tek başına girmesi çok gerekli değildir. İşin özü şudur: Asıl sıkıntı ve tıkanıklık kaynağı mevcut kanunun kendisidir. Doğrudan bir kanun iptali davası açamayacağımız için, idarenin bu kanuna dayanarak işlemi uygulamama tutumunu aşmak amacıyla bu dolambaçlı ve teknik yoldan yürümek mecburiyetindeyiz.
PBLK kesinleşmiş takas alacağını öncelikli alacak olarak uygulamayan, tasfiyeyi düzenleyen ve tasfiye kurallarını koyan kurum SPK olduğu için bu davanın muhatabı SPK olacaktır.
Bununla ilgili "Kanun var, bu davayı nasıl kazanacaksınız?" şeklinde birçok yorum duyulmaktadır. Sermaye Piyasası Kurulu normalde bir bültenle bu işlemi yapabilecekken, sırtını meclisin çıkardığı kanuna dayayarak yapmaktadır. Zaten bu davanın temel amaçlarından biri, bu kanunun Anayasa Mahkemesi'ne taşınmasını sağlamak veya Anayasa Mahkemesi'nin bu konuda vereceği bir iptal kararından faydalanabilmemizin önünü açmaktır. Ayrıca, gerekmesi halinde bu meseleyi (ikinci aşamada açılacak tam yargı davasından bağımsız olarak) sadece kesinleşmiş takas alacağı hususuyla sınırlı olmak üzere Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önüne götürebilmekte amaçlardan bir tanesidir.
İptal davasından olumlu bir sonuç alınabilirse, bunun en büyük avantajı; ileride açılacak tam yargı davasının kazanılmasi halinde dahi tazminatın eksik kalabilme riskine karşı, alacağın tam olarak ve en avantajlı şekilde tazmin edilmesini sağlamasıdır. Bu yönüyle hizmet kusuru nedeniyle tam yargı davasına ek bir fırsat sunar.
Ancak unutmamak gerekir ki, bu dava mevcut kanun hükmü ortadayken kanun iptali olmaksızın tek başına kolayca kazanılabilecek bir dava değildir. Dolayısıyla, alacağı çok düşük miktarda olan ve devletin ilerleyen süreçte doğrudan ödeme yapma ihtimali bulunan yatırımcıların, bu yola girerek gereksiz dava masrafları ve külfetle karşı karşıya kalması mantıklıolmaz.(tabii ki uzaktan yapılan bu değerlendirme genel bir öngörüdür, somut duruma göre değişebilir).
İptal davasında süreleri belirleyen temel unsur, nasıl bir dava stratejisi planladığınızla ilişkilidir. Ancak süreyi çok rahat bir şekilde 26 Aralık'a kadar genişletmek mümkündür. Bu nedenle bu aşamada da panik yapmanıza gerek yoktur. Kendi planlamanıza ve hangi bültene karşı iptal davası açacağınıza göre süreyi esnetebilirsiniz; 26 Aralık'a kadar yapılacak başvurularla gayet düzgün ve sağlıklı bir dava açmak mümkündür.
Bu süreç sadece kesinleşmiş öncelikli takas alacağı iddia edenler için geçerlidir. Kesinleşmiş takas alacağı İDDİASI ve TALEBİ olmayan kişilerin bu davayı açmasının bir anlamı yoktur. Dolayısıyla onlar açısından bu yol anlamsızdır. Ancak bu durum, serbest fon yatırımcılarının hakkı olmadığı veya kaybedildikleri anlamına kesinlikle gelmemelidir; onların hakları da ikinci aşamada yürütülecek tam yargı davasıyla savunulabilecektir.
2-Tam Yargı Davası: İdarenin Hizmet Kusuruyla Zarar İddiası
İkinci aşamada yürütülmesi gereken süreç, idarenin hizmet kusuruna bağlı tam yargı davasıdır. Burada amaç, "Şu kadar zararım oluştu, bu senin hizmet kusurun yüzünden meydana geldi, bunu tazmin etmen gerekir" iddiasıyla bir tazminat davası yürütmektir. Şu anda zararların net ve yüksek oranda ortaya konabileceği bir aşamada olunmadığı ve hizmet kusuru olgusunun ispatına yönelik hazırlıklar henüz tamamlanamadığı için, bu davanın zamanının henüz gelmediğini düşünmekteyim.
Hizmet kusurunun ispatı kendiliğinden çok kolay bir şey değildir; ispat yükü davacıdadır. Davacı Uğradığı zararı ve bu zarar ile idarenin eylemleri arasındaki illiyet bağını (sebep-sonuç ilişkisini) ispat etmekle yükümlüdür. Bu nedenle hizmet kusuruyla ilgili olguların netleştirilmesi beklenerek tasfiyenin ilerleyen aşamalarında yürütülmesi gereken bir davadır. Davada başarılı olabilmek için, idari hizmet kusurunun olgularını ve zararı dava açarken yüksek oranda ortaya koyabilmek gerekir. Aksi takdirde, şu anda eksik belge ve bilgiyle açılacak bir davanın faydadan çok zarar getireceği, bu aşamada beklemenin çok daha makul ve faydalı olacağı kanaatindeyim.
Bu davada ispat edildiği ölçüde fonlarda paranın bloke kalması nedeniyle uğranılan dolaylı zararlar ve manevi tazminat dahi talep edilebilir.
Bu dava, PBLK (kesinleşmiş takas alacağı) ilişkin iptal davası gibi süre ve zaman kaydına sıkı sıkıya tabi değildir; dolayısıyla yatırımcıların (özellikle küçük miktarlı alacağı olanların) dava ve süre konusundaki panikleri tamamen anlamsızdır. Bu dava ile KAZANILMASI HALİNDE –fon türlerine göre değişkenlik gösterebilmekle birlikte ve kısmi bazı kayıplar öngörsemde– başarılı olunması halinde zararın önemli ölçüde tazmini mümkündür.
Burada dikkat edilmesi gereken husus şudur: İlk açılacak iptal davasının, sonradan açılacak tam yargı davasıyla doğrudan bir şekil ilişkisi yoktur; bağlantılı davalar olmakla birlikte hukuki gerekçeleri aynı değildir. Sadece iptal davası öncesi yapılacak başvurularda, tam yargı davasının mahiyetini ve dengesini etkilemeyecek şekilde, içeriklerin bağımsız tutulmasına özellikle dikkat edilmelidir.
Tam yargı davası için Danıştay'ın geçmiş içtihatları değerlendirildiğinde, hiç risk içermeden 17 Eylül 2027 tarihine kadar başvuru yapmanın mümkün olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. İYUK 13 kapsamında yapılacak ZARARIN GİDERİLMESİ talepli başvurunun ardından 30 günlük bir cevap süresi, bu sürenin dolmasından sonra ise 60 günlük bir dava açma süresi bulunmaktadır. Dolayısıyla yaklaşık olarak 15 Aralık 2027 tarihine kadar bu davanın açılabilmesi mümkündür; hatta somut duruma göre süre daha da uzun olabilir. Burada paylaştığım takvim, hiç risk almak istemeyenler için en güvenli sınırı ifade etmektedir.
Av. Türker Fatih ÇİÇEK
Yorumlar